Eenheid in verscheidenheid

De wereld wordt sinds mensenheugenis gekenmerkt door een grote diversiteit aan culturele uitingsvormen en ideeën, die elkaar beïnvloeden en steeds weer nieuwe vormen voortbrengen. Van oudsher is de handel, eerst tussen stammen, later tussen volken en landen cruciaal geweest voor culturele uitwisseling. Deze rijkdom aan culturele diversiteit en interactie moeten wij koesteren, zodat wij van elkaar kunnen leren, door open te staan voor andere gezichtspunten en uitingsvormen. En zodat wij ons kunnen blijven verbazen over de rijke verscheidenheid die de mensheid voortbrengt.


Sinds het einde van de koude oorlog en de liberalisering van de handel eind vorige eeuw leek de eenwording van de wereld, in al zijn diversiteit, dichterbij dan ooit. Maar de mensheid moet nog leren om hiermee om te gaan. Sommigen zien hun vertrouwde wereldje afbrokkelen, anderen voelen zich achtergesteld omdat ze niet van de globalisering profiteren. Zij kiezen voor leiders die hun wereld weer kleiner willen maken, ingefluisterd door angst of haat voor het vreemde. Zij willen muren bouwen tegen producten en mensen van buiten de landsgrenzen.


Gelukkig is er een grote internationale tegenstroom tegen de angst en de haat. Wat helpt is ongebreidelde, eerlijke handel, zoals de handel van Butik Batik, eerlijke en mooie producten die lokaal zijn maar universeel aanspreken voor hen die er open voor staan. Fair trade voor een betere, kleurrijke wereld.

Has it ever snowed in Indonesia?

Als Nederland deze dagen gedompeld wordt in een koud sneeuwbad, denken we met verlangen naar de warme batik landen. Maar toch, sneeuwt en vriest het daar ook?

In Indonesie ben je voor sneeuw aangewezen op de hoogste bergtoppen van Papoea-Nieuw-Guinea. Voor ijs moet je in de grote Shopping Malls zijn van Jakarta, waar je een baantje kunt schaatsen op kunstijs. Wat India betreft, ook hier moet je de bergen van de Himalaya beklimmen voor de nodige sneeuwpret. De bekendste sneeuwplek van Afrika is eveneens een berg, genaamd Kilimanjaro, gelegen in Tanzania. De eeuwige sneeuw van deze machtige berg is bezongen in populaire cultuur, van Jule Verne tot Suske en Wiske. Daarnaast vinden we sneeuw in het Atlasgebergte van Marokko en op de berghellingen van Zuid-Afrika, waar populaire ski-gebieden zijn.

Je moet het in de batik landen dus hogerop zoeken, waar we in Nederland lekker laag kunnen blijven en zo vanuit huis de sneeuw in kunnen banjeren. Heerlijk! En onze Indonesische nichtjes zijn er dol op als ze in ons kikkerlandje zijn, én ze het geluk hebben dat er sneeuw is gevallen.

Ter afsluiting een mooie batik van een winters landschap, te koop in de museumwinkel van het Hermitage in Sint Petersburg. Gebaseerd op 'Winter Landschap' van de schilder Kandinsky, daaronder geplaatst.

Direct trade - nieuwe trend?

In de wereld van de koffiehandel is een nieuwe trend gaande: 'direct trade'. Het is het alternatief voor fair trade. In de koffiehandel is er vaak sprake van kleine koffieboeren die gewoonweg te kleinschalig zijn om aangesloten te raken bij een keurmerk zoals fair trade. De inkoop vindt plaats zonder tussenhandelaar, een coöperatie of een keurmerk organisatie. In dit geval kan de koffiebrander met eigen ogen zien waar de koffiebonen vandaan komen en hoe ze verwerkt worden. En zelf een eerlijke prijs bepalen, puur door het directe contact.
Buiten de koffiehandel is dit eigenlijk geen vreemd fenomeen. Butik Batik zelf doet - naast de inkoop van fair trade gelabelde producten - al vanaf het begin aan direct trade met de inkoop van sieraden, tassen en sjaals in Afrika en Indonesië. Daarom kunnen we bij de producten ook eigen foto's tonen van de productie en de makers zelf. Zo heeft kleinschaligheid zijn voordelen en zijn charme - en exclusiviteit.

Batik op...... hout?

Veel mensen die batik kennen, denken aan textiel. Dat is niet zo gek gezien de toepassing van de batik techniek de laatste 2000 jaar. Daarom wordt de term 'batik' ook gebruikt voor de stof die met batik techniek is bewerkt, en zelfs voor de stof die met een herkenbaar batikpatroon is bedrukt.
Maar als we dus bedenken dat batik een uitsparingstechniek is die op elke daarvoor geschikt materiaal toegepast kan worden gaat er een wereld open.
Dat hebben ze goed begrepen in het dorpje Krebet nabij Yokyakarta. Daar is het hele dorp, dat zijn brood van oudsher verdient met kunstnijverheid, zo'n twintig jaar geleden massaal overgestapt op het handmatig batikken van houten voorwerpen. Wie dat dorp nu bezoekt weet niet wat hij of zij ziet. Een mooie vondst met geweldige resultaten, van souvenirs tot hele meubels. Natuurlijk hebben wij hier ook de nodige inkopen gedaan. Een bezoek waard!

Het risico van batikken

Op onze inkoopreis naar Java hebben wij ook gebatikt in het atelier van Tanti Syarief in Yogyakarta, waar wij ook mooie gebatikte sjaals hebben ingekocht. Dit valt niet mee, en is ook niet zonder risico's voor de niet geoefende batik-kunstenaar. Het gevaar schuilt in de hete was. Die staat op een kacheltje heet te zijn, en koelt pas af wanneer je de was met een zogenaamde canting op het doek aanbrengt. Dat is een pen met een klein reservoirtje voor de was, en als je de pen dus scheef houdt loopt de hete was er fijn uit, bij voorkeur over je hand.

Dat overkwam mij dus. Een verbrand stukje middelvinger was het gevolg. Maar toen gebeurde het wonder. Ik snelde met haar naar de keuken waar een flesje stond met Chinese tekens op een etiket, en een afbeelding van een bij. Het bleek olie met bijengif te zijn. Ze smeerde wat van deze wonderolie op mijn vinger en een uur later was er helemaal niets meer te zien of te voelen van de brandplek. Ongelooflijk. We gaan natuurlijk op zoek naar dit middel.

Casual Friday, Aloha friday en batik dag

Op vrijdag 2 oktober 2009 werd batik op de lijst van immaterieel werelderfgoed van Unesco gezet. Sinds die dag is 2 oktober Internationale batik dag. En waar in het Westen vrijdag op kantoor bestempeld is als 'casual friday, is het in Indonesie sindsdien 'batik dag'. Dus op vrijdag geen pak aan, maar een mooi batik overhemd. Dat is nog eens wat anders dan een spijkerbroek en een slobbertrui.

Casual friday is overigens ontstaan op Hawaii als 'Aloha friday'. Dit had vooral te maken met het klimaat, dat het dragen van een pak in de hitte niet echt prettig maakt. In plaats daarvan liep men op vrijdag in een Hawaiiaans shirt op de kantoren. Amerikaanse bedrijven namen deze gewoonte geleidelijk over, en dit waaide tenslotte over naar Europa.

Nu schijnt casual friday op zijn retour te zijn, vanwege de spijkerbroeken en slobbertruien die steeds meer weerstand oproepen. We hebben natuurlijk de oplossing: maak er batik dag van!

Is batik ouderwets?

Bij batik dacht ik vroeger aan klassieke patronen op een wat bruinige, vergeelde stof. Beelden van lang geleden uit de literatuur; Max Havelaar van Multatuli of de filmversie daarvan. Maar niets is minder waar! Zonder veel 'onderzoek' te verrichten kom je het moderne batik vanzelf tegen. Bijvoorbeeld een jaar of 6 geleden, toen onze webwinkel Butik Batik nog niet bestond en we op de Tong Tong Fair (toen nog Pasar Malam) in Den Haag liepen.

Op die markt, in een klein hoekje zat een jonge man uit Indonesië, bezig met het tentoonstellen van batik schilderijtjes. Modern, abstract en kleurrijk. Maar bovenal van batik. Dat was een eyeopener! In ieder geval voor mij. Een aangename verrassing waarin ik opeens veel mogelijkheden zag. Wat nou als we dat soort batik aan een breder Nederlands publiek zouden laten zien? Er zijn namelijk vast meer mensen zoals ik, die bij batik aan het Nederlands Indië denken. Je zou kunnen zeggen dat het idee van onze webwinkel, bij het zien van deze kunstenaar en zijn batik, hier begonnen is.

Het huidige Indonesië is totaal anders. Met moderne kunstenaars en, zoals ik onlangs via Twitter gelezen heb, batikken door middel van nieuwe technieken. Zoals Batik Fractal, waarbij de technologie (computer) gebruikt wordt voor het tekenen van de patronen. Na het ontwerpen van de patronen, worden ze handmatig op de stof getekend en door middel van stempels of de batik pen, de Tjanting, gebatikt.
Zo combineer je de technologie van nu met het ambachtelijke batikken van vroeger en blijft deze vorm van kunst met de tijd meegaan.

In onze webwinkel vind je al veel items van modern batik. Waarbij de traditionele patronen los gelaten worden en de kunstenaar de 'vrije hand' heeft. 
Zoals Nuning Nurhayati. Zij maakt batik tassen, waarbij ze batikt op jute. Handgemaakte tassen met een stoere uitstraling!  Kom gerust eens langs....wij zijn altijd open! www.butik-batik.nl 

             
Foto links: Abstract batik - schilderij gekocht op de Pasar Malam.
Foto rechts: tas van Nuning Nurhayati, Jogjakarta